PTSS – Posttraumatische Stressstoornis
Hoe trauma zich manifesteert
Traumatische gebeurtenissen kunnen op vele manieren hun sporen achterlaten. Ernstige ervaringen zoals ongevallen, misbruik, geboorte trauma, verwaarlozing, bedreigingen of fysiek geweld kunnen diepe indruk maken op lichaam en geest.
Veel mensen herstellen na verloop van tijd vanzelf. Maar bij anderen blijven klachten maanden of zelfs jaren na de gebeurtenis aanwezig. Deze aanhoudende symptomen kunnen zich ontwikkelen tot posttraumatische stress.
Hoe trauma zich kan uiten
Mensen met onverwerkt trauma of PTSS kunnen last krijgen van:
Herbelevingen
Flashbacks, nachtmerries en onverwachte emotionele reacties die lijken alsof het trauma opnieuw gebeurt.
Vermijding
Het ontlopen van situaties, gesprekken, gedachten of plaatsen die herinneren aan het trauma.
Prikkelbaarheid en hyperalertheid
Snel schrikken, moeite hebben met ontspannen, voortdurend op je hoede zijn, concentratieproblemen, slaapproblemen.
Emotionele veranderingen
Schuldgevoelens, schaamte, verdriet, somberheid, vervreemding van jezelf of anderen, moeite met positieve emoties.
Fysieke reacties
Verhoogde hartslag, spanning, rillingen, vermoeidheid, verhoogde gevoeligheid voor pijn.
Zelfs gebeurtenissen die minder zichtbaar zijn, zoals pesten, afwijzing of aanhoudende emotionele verwaarlozing, kunnen trauma veroorzaken. Dit kan leiden tot een negatief zelfbeeld, verlies van vertrouwen, persoonlijkheidsproblemen of blijvende innerlijke onrust.
De verschillende vormen van PTSS
PTSS komt in meerdere vormen voor. Elke vorm heeft zijn eigen kenmerken en ontstaat uit andere omstandigheden.
Enkelvoudige PTSS
Ontstaat door één specifieke, ingrijpende gebeurtenis. De klachten houden langer aan dan verwacht en beïnvloeden het dagelijks functioneren.
Meervoudige PTSS
Ontstaat door een reeks traumatische ervaringen over een langere periode, bijvoorbeeld bij mensen die in onveilige situaties leven of herhaaldelijk slachtoffer zijn van geweld of misbruik.
Complexe PTSS
Ontstaat vaak in de kindertijd door langdurig misbruik, verwaarlozing of ernstige onveiligheid. De gevolgen zijn diepgaand en kunnen zich uiten in problemen met emoties, relaties, vertrouwen, zelfbeeld en stressregulatie.
Comorbide PTSS
PTSS die voorkomt in combinatie met andere psychische problemen zoals verslaving, depressie of angststoornissen. Deze vorm vraagt om een behandeling die meerdere lagen tegelijk aanspreekt.
PTSS met dissociatieve symptomen
Hierbij raakt iemand losgekoppeld van zichzelf of zijn omgeving. Dit kan zich uiten in geheugenverlies, derealisatie, depersonalisatie of het gevoel letterlijk niet meer in je lichaam te zitten. Flashbacks zijn vaak intens en ontregelend.
Hoe PTSS ontstaat
PTSS ontstaat meestal na het meemaken of getuige zijn van een traumatische gebeurtenis. Maar ook mensen die regelmatig worden geconfronteerd met heftige situaties, zoals hulpverleners, kunnen PTSS ontwikkelen.
De gevolgen zijn ingrijpend. PTSS kan leiden tot angst, depressie, stress, burn-out en sociale of relationele problemen. Veel mensen ervaren herbelevingen, vermijding en hyperalertheid, wat het dagelijks functioneren sterk beïnvloedt.
Emotionele symptomen van PTSS
Intrusies
Herinneringen of beelden dringen zich op in de vorm van flashbacks, nachtmerries of intense gevoelens wanneer iets het trauma triggert.
Vermijding
Het vermijden van mensen, plekken, gesprekken of gedachten die met het trauma te maken hebben. Vaak ontstaat er ook emotionele afstand.
Negatieve veranderingen in stemming
Schaamte, schuldgevoelens, somberheid, een negatief zelfbeeld en het verlies van plezier of verbinding met anderen.
Hyperarousal
Overgevoeligheid voor prikkels, verhoogde alertheid, slaapproblemen, gespannen spieren, angst, woede of frustratie.
Irritatie en woede
Plotselinge woede, irritatie of het gevoel dat spanning voortdurend onder de oppervlakte aanwezig is.
Lichamelijke symptomen van PTSS
PTSS beïnvloedt niet alleen de geest maar ook het lichaam. Veel mensen ervaren:
-
hoge spierspanning
-
een overactief stresssysteem
-
verhoogde hartslag
-
vermoeidheid door constante alertheid
-
lichamelijke pijn of verhoogde pijngrens
-
slaapproblemen
-
overprikkeling en uitputting
Deze reacties zijn niet ingebeeld, maar het directe gevolg van een zenuwstelsel dat te lang in een overlevingsstand heeft gestaan.
Waarom herkennen belangrijk is
PTSS uit zich bij iedereen anders. Maar alle symptomen komen voort uit dezelfde basis: een zenuwstelsel dat overbelast is geraakt door ervaringen die te groot waren om te verwerken.
Het begrijpen van PTSS is de eerste stap naar herstel. Herkenning biedt ruimte voor compassie, begeleiding en heling.
Niemand hoeft dit alleen te dragen.
